Dental and Medical Problems

Dent Med Probl
Index Copernicus (ICV 2020) – 128.41
MEiN – 70 pts
CiteScore (2021) – 2.0
JCI – 0.5
Average rejection rate (2021) – 81.35%
ISSN 1644-387X (print)
ISSN 2300-9020 (online)
Periodicity – quarterly

Download PDF

Dental and Medical Problems

2011, vol. 48, nr 4, October-December, p. 554–561

Publication type: review article

Language: Polish

Wykorzystanie śliny w diagnostyce chorób ogólnoustrojowych

Salivary Diagnostics in Systemic Diseases

Ewa Ganowicz1,

1 Zakład Chorób Błony Śluzowej i P rzyzębia, Instytut Stomatologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Streszczenie

Obecnie coraz częściej podkreśla się rolę, jaką lekarze dentyści mogą i powinni pełnić we wczesnym rozpoznawaniu chorób ogólnoustrojowych, w tym chorób układu sercowo-naczyniowego czy chorób nowotworowych. Upowszechnienie nieinwazyjnych, szybkich i możliwych do przeprowadzenia w warunkach ambulatoryjnych testów przesiewowych, opartych na wykorzystaniu śliny, może ogromnie ułatwić wypełnianie tego zadania. Nie wszystkie biomarkery obecne w surowicy krwi można oceniać w ślinie. Ważne jest stężenie danej substancji w ślinie w porównaniu do stężenia we krwi oraz czułość i swoistość samego testu. W niektórych przypadkach miejscowe procesy patologiczne, takie jak zapalenie przyzębia, mogą silnie modyfikować stężenie biomarkerów w ślinie. W pracy przedstawiono przykłady chorób z różnych gałęzi medycyny, w których zidentyfikowano już biomarkery obecne w ślinie w stężeniu umożliwiającym ich kliniczne zastosowanie. Do najważniejszych z nich należą choroby nowotworowe, choroby układu sercowo-naczyniowego (m.in. zawał serca), choroby autoimmunologiczne (np. zespół Sjögrena), choroby zakaźne (infekcja wirusem HIV, Helicobacter pylori, Mycobacterium tuberculosis), astma, czy choroby endokrynologiczne (m.in. cukrzyca i zespół Cushinga). Badania śliny można także wykorzystać w celu określenia obecności substancji uzależniających (alkoholu, nikotyny, narkotyków), a także w medycynie sądowej. Niektóre z tych zastosowań są już wykorzystywane komercyjnie, większość jednak wymaga nadal dodatkowych badań.

Abstract

For many patients, dentist is the only doctor they see for years. Thus dentists can play a significant role in early diagnosis of systemic diseases, such as cardioavascular diseases or cancer. This can be made much more simple with a non-invasive and fast diagnostic test based on saliva, that can be performed in the dental office. Not all of the biomarkers present in serum can be used in salivary diagnostics. One must take into consideration their concentration, which is often lower than in serum, as well as local pathological processes, such as periodontitis, that can affect this concentration in a significant way. This paper presents some examples of systemic diseases with salivary biomarkers already identified. The most important ones are cardiovascular diseases (i.e. myocardial infarction), autoimmunological diseases (Sjögren’s syndrome), infectious diseases (HIV, Helicobacter pylori, Mycobacterium tuberculosis infection), asthma and endocrine diseases (diabetes, Cushing syndrome). Saliva can be also used for detection of stimulants, such as alcohol, nicotine, drugs, as well as in forensic medicine. Some of the tests are already commercially available, while many others still need further studies.

Słowa kluczowe

ślina, diagnostyka, badania przesiewowe, biomarkery, choroby ogólnoustrojowe, choroby układu sercowo-naczyniowego, cukrzyca

Key words

saliva, diagnosis, screening, biomarkers, systemic diseases, cardiovascular diseases, diabetes

References (35)

  1. Miller C.S., Foley J.D., Bailey A.L., Campell C.L., Humphries R.L., Christodoulides N., Floriano P.N., Simmons G., Bhagwandin B., Jacobson J.W., Redding S.W., Ebersole J.L., McDevitt J.T.: Current developments in salivary diagnostics. Biomark. Med. 2010, 4, 171–189.
  2. R usling J.F., Kumar C.V., Gutkind J.S., Patel V.: Measurement of biomarker proteins for point-of-care early detection and monitoring of cancer. Analyst 2010, 135, 2496–2511.
  3. P ink R., Simek J., Vondrakowa J., Faber E., Michl P., Pazdera J., Indrak K.: Saliva as a diagnostic medium. Biomed. Pap. Med. Fac. Univ. Palacky Olomouc Czech Repub. 2009, 153, 103–110.
  4. W ong D.T.: Saliva – the body’s mirror. Dimen. Dent. Hyg. 2006, 4, 14–17.
  5. Sivakumar T., Hand A.R., Mednieks M.: Secretory proteins in the saliva of children. J. Oral. Sci. 2009, 51, 573–580.
  6. Hosokawa K., Omata M., Sato K., Maeda M.: Lab. Chip. 2006, 6, 236–241.
  7. G anowicz E.: Wykorzystanie śliny w diagnostyce chorób jamy ustnej. Dent. Med. Probl. 2011, 48, praca w druku.
  8. L ee Y.H., Wong D.T.: Saliva: An emerging biofluid for early detection of diseases. Am. J. Dent. 2009, 22, 241– 248.
  9. Zhang L., Xiao H., Karlan S., Zhou H., Gross J., Elashoff D., Akin D., Yan X., Chia D., Karlan B., Wong D.T.: Discovery and preclinical validation of salivary transcriptomic and proteomic biomarkers for the non-invasive detection of breast cancer. PLoS ONE 2010, 5, e15573.
  10. W ilper A.P., Woolhandler S., Lasser K.E., McCormick D., Cutrona S.L., Bor D.H., Himmelstein D.U.: Waits to see an emergency department physician: U.S. trends and predictors, 1997–2004. Health Aff. 2008, 27, 84–95.
  11. Hu S., Wang J., Meijer J., Ieong S., Xie Y., Yu T., Zhou H., Henry S., Vissink A., Pijpe J., Kallenberg C., Elashoff D., Loo J.A., Wong D.T.: Salivary proteomic and genomic biomarkers for primary Sjögren’s syndrome. Arthritis Rheum. 2007, 56, 3588–3600.
  12. Busamia B., Gonzalez-Moles M.A., Mazzeo M., Linares J., Demarchi M., Gobbi C., Albiero E., Finkelberg A.: Assessing the determination of salivary electrolytes and anti-Ro and anti-La antibodies for the diagnosis of Sjögren’s Syndrome (SS). Med. Oral Patol. Oral Cir. Bucal 2010, 15, 437–440.
  13. R yo O.H., Atkinson J.C., Hoehn G.T., Illei G.G., Hart T.C.: Identification of parotid salivary biomarkers in Sjogren’s syndrome by surface-enhanced laser desorption/ionization time-of-flight mass spectrometry and twodimensional difference gel electrophoresis. Rheumatol. (Oxford) 2006, 45, 1077–1086.
  14. R ao N.L., Shetty S., Upadhyaya K., Prasad R.M., Lobo E.C., Kedilaya H.P., Prasad G.: Salivary C-reactive protein in Hashimoto’s thyroiditis and subacute thyroiditis. Int. J. Inflam. 2010, 514659.
  15. P avie J., Rachline A., Loze B., Niedbalski L., Delaugerre C., Laforgerie E., Plantier J.C., Rozenbaum W., Chevret S., Molina J.M., Simon F.: Sensitivity of five rapid HIV tests on oral fluid of finger-stick whole blood: a real-time comparison in a healthcare setting. PLoS ONE 2010, 5, e11581.
  16. Buppan P., Putaporntip C., Pattanawong U., Seethamchai S., Jongwutiwes S.: Comparative detection of Plasmodium vivax and Plasmodium falciparum DNA in saliva and urine samples from symptomatic malaria patients in a low endemic area. Malaria J. 2010, 9, 72–76.
  17. P oloni T.R., Oliveira A.S., Alfonso H.L., Galvao L.R., Amarilla A.A., Poloni D.F., Figueiredo L.T., Aquino V.H.: Detection of dengue virus in saliva and urine by real time RT-PCR. Virol. J. 2010, 7, 22–29.
  18. O no E., Taniguchi M., Higashi N., Mita H., Yamaguchi H., Tatsuno S., Fukutomi Y., Tanimoto H., Sekiya K., Oshikata C., Tsubarai T., Tsurikisawa N., Otomo M., Maeda Y., Hasegawa M., Miyazaki E., Kumamoto T., Akiyama K.: Increase in salivary cysteinyl-leukotriene concentration in patients with aspirinintolerant asthma. Allergy Int. 2011, 60, 37–43.
  19. W hetzel C.A., Klein L.C.: Measuring DHEA-S in saliva: time of day differences and positive correlations between two different types of collection methods. BMC Res. Notes 2010, 3, 204.
  20. R eznick A.Z., Shehadeh N., Shafir Y., Nagler R.M.: Free radicals related effects and antioxidants in saliva and serum of adolescents with type 1 diabetes mellitus. Arch. Oral Biol. 2006, 51, 640–648.
  21. Sakihara S., Kageyama K., Oki Y., Doi M., Iwasaki Y., Takayasu S., Moriyama T., Terui K., Nigawara T., Hirata Y., Hashimoto K., Suda T.: Evaluation of plasma, salivary, and urinary cortisol levels for diagnosis of Cushing’s syndrome. Endocrine J. 2010, 57, 331–337.
  22. Tarnowski W., Bielecki K.: Refluks żołądkowo-przełykowy. Post. Nauk Med. 2001, 2, 68–76.
  23. W atanabe M., Sano H., Tomita K., Yamasaki A., Kurai J., Hasegawa Y., Igishi T., Okazaki R., Tohda Y., Burioka N., Shimizu E.: A nocturnal decline of salivary pH associated with airway hyperresponsiveness in asthma. J. Med. Invest. 2010, 57, 260–269.
  24. Bouchoucha M., Callais F., Renard P., Ekindjian O.G., Cuqnenc P.H., Barbier J.P.: Relationship between acid neutralization capacity of saliva and gastroesophageal reflux. Arch. Physiol. Biochem. 1997, 105, 19–26.
  25. R asmussen L.T, de Labio R.W., Gatti L.L., Silva L.C., Queiroz V.F., Smith M.A., Payao S.L.: Helicobacter pylori detection in gastric biopsies, saliva and dental plaque of Brazilian dyspeptic patients. Mem. Inst. Oswaldo Cruz. 2010, 105, 326–330.
  26. Medina M.L., Medina M.G., Martin G.T., Picon S.O., Bancalari A., Merino L.A.: Molecular detection of Helicobacter pylori in oral samples from patients suffering digestive pathologies. Med. Oral Patol. Oral Cir. Bucal 2010, 15, 38–42.
  27. Marrone G.F., Paulpillai M., Evans R.J., Singleton E.G., Meishman S.J.: Breath carbon monoxide and semiquantitative saliva cotinine as biomarkers for smoking. Hum. Psychopharmacol. 2010, 25, 80–83.
  28. Bermejo-Pareja F., Antequera D., Vargas T., Molina J.A., Carro E.: Saliva levels of Abeta1-42 as potential biomarker of Alzheimer’s disease: a pilot study. BMC Neurol. 2010, 10, 108–110.
  29. G azzolo D., Michetti F.: Perinatal S100B protein assessment in human unconventional biological fluids: a minireview and new perspectives. Cardiovasc. Psychiatry Neurol. 2010, 703563.
  30. Marques A.H., Silverman M.N., Sternberg E.M.: Evaluation of stress systems by applying noninvasive methodologies: measurements of neuroimmune biomarkers in the sweat, heart rate variability and salivary cortisol. Neuroimmunomodulation 2010, 17, 205–208.
  31. Hamer M., O’Donnell K., Lahiri A., Steptoe A.: Salivary cortisol responses to mental stress are associated with coronary artery calcification in healthy men and women. Eur. Heart J. 2010, 31, 424–429.
  32. Sletten T.L., Vincenzi S., Redman J.R., Lockley S.W., Rajaratnam S.M.W.: Timing of sleep and its relationship with the endogenous melatonin rhythm. Front. Neurol. 2010, 1, 137–145.
  33. C hik C.L., Rollag M.D., Duncan W.C., Smith C.M.: Diagnostic utility of daytime salivary melatonin levels in Smith-Magenis syndrome. Am. J. Med. Genet. A 2010, 152A, 96–101.
  34. D uskova M., Simunkova K., Hill M., Fruskovicova H., Hoskovcova P., Kralikova E., Starka L.: Higher levels of salivary α-amylase predict failure of cessation efforts in male smokers. Physiol. Res. 2010, 59, 765–771.
  35. A ckermann K., Ballantyne K.N., Kayser M.: Estimating trace deposition time with circadian biomarkers: a prospective and versatile tool for crime scene reconstruction. Int. J. Legal Med. 2010, 124, 387–395.