Dental and Medical Problems

Dent. Med. Probl.
Index Copernicus (ICV 2019) – 118.76
MNiSW – 20
CiteScore (2020) – 1.2
Average rejection rate (2020) – 88.71%
ISSN 1644-387X (print)
ISSN 2300-9020 (online)
Periodicity – quarterly

Download PDF

Dental and Medical Problems

2011, vol. 48, nr 3, July-September, p. 405–411

Publication type: review article

Language: Polish

Przewlekła choroba nerek i dializoterapia a stan jamy ustnej

Chronic Kidney Disease, Dialysis and Oral Health

Joanna Rasławska1,, Elżbieta Dembowska1,

1 Zakład Periodontologii Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie

Streszczenie

Celem pracy jest przegląd piśmiennictwa na temat wpływu przewlekłej choroby nerek (p.ch.n.) i dializoterapii na stan jamy ustnej. Określono wpływ zapaleń przyzębia na ogólny stan zdrowia pacjentów. Treść opracowania obejmuje etiologię, przebieg oraz powikłania choroby nerek. Uwzględniono także współzależność między leczeniem nerkozastępczym a jakością życia pacjentów. Do najczęstszych przyczyn p.ch.n. zalicza się choroby cywilizacyjne, jak: cukrzyca (27,16%) i nadciśnienie (14,38%). Wyróżnia się pięć stadiów przewlekłej choroby nerek w zależności od poziomu GFR. Wartości GFR < 15 ml/min są związane z koniecznością wdrożenia dializ. Zwiększenie liczby osób chorych na p.ch.n. z coraz większym zapotrzebowaniem na leczenie nerkozastępcze stawia przed systemem opieki zdrowotnej nowe wyzwania związane z długoterminową opieką oraz zapobieganiem powikłań u pacjentów. Przebieg p.ch.n. niesie ryzyko powikłań związanych z zaburzeniami m.in.: krwiotworzenia, gospodarki hormonalnej, równowagi elektrolitowej, metabolizmu kostnego oraz odporności. Stan ten znajduje odzwierciedlenie w kondycji jamy ustnej pacjentów z przewlekłą chorobą nerek poddanych dializoterapii. Patologie występujące w tej grupie chorych obejmują zarówno tkanki twarde (zęby i kości szczęk), jak i błonę śluzową jamy ustnej. Złożona i wrażliwa struktura przyzębia u pacjentów chorych na p.ch.n. częściej niż u zdrowych osób ulega zapaleniom. Z kolei zapalenia przyzębia i ich mediatory wpływają na przebieg choroby podstawowej, która ma poważniejszy przebieg. Coraz częściej w piśmiennictwie podkreśla się rolę zapalenia przyzębia jako ważnego i niezdiagnozowanego źródła utrzymującego się stanu zapalnego w grupie pacjentów dializowanych, co ma istotny wpływ na wskaźniki krwi, a także ryzyko zgonu sercowo-naczyniowego tych pacjentów. Świadomość złożonej istoty p.ch.n. jest kluczowa w procesie zapobiegania i leczenia stomatologicznego.

Abstract

The aim of this study was the review of the literature on the impact of chronic kidney disease (CKD) and dialysis on oral health. Content includes etiology, course, and complications of kidney disease. It takes into account the correlation between renal replacement treatment and quality of life in patients. The impact of periodontal disease on general health of patients is also described. The most common causes of CKD include lifestyle diseases such as diabetes mellitus (27.16%) and hypertension (14.38%). There are five stages of chronic kidney disease, depending on the level of GFR. Values of GFR < 15 ml/min are related to the necessity to implement renal replacement therapy. The increase in the number of patients with chronic kidney disease correlate with increased demand for renal replacement therapy. The growing proportion of those treated with renal replacement therapy using dialysis poses new challenges for the health care system. The challenges are associated with long-term patient care and prevention of complications of CKD. The course of chronic kidney disease carries a risk of complications associated with multiple systems. Disorders include: hematopoietic, endocrine, electrolyte balance, bone metabolism and immune system. This status is reflected in the condition of the oral cavity of patients with chronic kidney disease undergoing dialysis. Pathologies occurring in this group include: hard tissues (teeth and jaw bones) and oral mucosa. Inflammation presents more frequently in the complex and sensitive periodontal structure of CKD patients than in healthy subjects. This situation is a consequence of several factors, including: poor oral hygiene and a general weakening of the body due to kidney failure and complications of therapy. Patients with chronic kidney disease display more extensive and severe periodontal conditions. The periodontal disease is frequently mentioned as an important and occult source of inflammation in dialysis patients. The presence of periodontal inflammation has an important impact on the blood parameters in dialysis patients and connection with the risk of cardiovascular death. Awareness of the complex nature of chronic kidney disease is important in the prevention and dental care.

Słowa kluczowe

dializoterapia, błona śluzowa jamy ustnej, choroba przyzębia, przewlekła niewydolność nerek, jakość życia

Key words

renal dialysis, mouth mucosa, periodontal disease, chronic kidney failure, quality of life

References (30)

  1. Wahdan M.H.: The epidemiological transition. East. Medit. Health 1996, 2, 1, 8–20.
  2. Rutkowski B.: Przewlekła choroba nerek (p.ch.n.) – wyzwanie XXI wieku. Przew. Lek. 2007, 2, 80–88.
  3. Król E., Rutkowski B.: Przewlekła choroba nerek – klasyfikacja, epidemiologia i diagnostyka. Forum Nefrolog. 2008, 1, 1, 1–6.
  4. Nowicki M.: Metody wykrywania i oceny postępu przewlekłej choroby nerek. Chor. Serca Nacz. 2007, 4, 137–141.
  5. Czekalski S.: Nefropatie w chorobach cywilizacyjnych. Przew. Lek. 2008, 1, 81–84.
  6. Majkowicz M., Afeltowicz Z., Dębska–Ślizeń A.: Jakość życia chorych hemodializowanych, dializowanych otrzewnowo oraz pacjentów onkologicznych. Psychoonkologia 1999, 4, 53–64.
  7. Schipper H.: Quality of Life: Principles of the clinical paradigm. J. Psychosoc. Oncol. 1990, 8, 171–185.
  8. Levey A., Eckardt K., Tsukamoto Y., Levin A., Coresh J.: Definition and classification of chronic kidney disease: A position statement from Kindey Disease: Improving Global Outcomrs (KDIGO). Kidney Int. 2005, 67, 2089–2100.
  9. National Kidney Foundation: K/DOQI clinical practice guidelines for chronic kidney disease: evaluation, classification and stratification. Kidney Disease Outcome Quality Initiative. Am. J. Kidney Dis. 2002, 39, 1–266.
  10. Małyszko J., Sierakowski S., Kita K., Klimiuk P., Lewandowski B., Łącki J.: Diagnostyka i klinika zaburzeń metabolizmu kostnego w przewlekłej niewydolności nerek. Nowa Med. – Osteop. 2004, 3, 163–172.
  11. Sapilak B., Kurpas D., Steciwko A., Melon M.: Czy jakość życia jest istotna dla chorych dializowanych? Na podstawie 3-letniej obserwacji pacjentów. Prob. Lek. 2006, 45, 89–93.
  12. Skiba M., Kusa-Podkańska M., Wysokińska-Miszczuk J.: Wpływ stanu jamy ustnej na jakość życia osób w starszym wieku. Gerontol. Pol. 2003, 4, 250–254.
  13. Sokołowska-Trelka A., Grzebieluch W., Dubiński B.: Problemy stomatologiczne u chorych na schyłkową niewydolność nerek. Dent. Med. Probl. 2005, 42, 351–356.
  14. Wilczyńska-Borawska M., Borawski J., Stokowska W.: Czynniki ryzyka utraty zębów u pacjentów przewlekle hemodializowanych. Dent. Med. Probl. 2004, 41, 751–756.
  15. Korytowska A., Szmeja Z.: Zachowanie się węchu i smaku u chorych z przewlekłą niewydolnością nerek leczonych hemodializą. Otolaryngol. Pol. 1993, 47, 1–6.
  16. Kho H., Lee S., Chung S., Kim Y.: Oral manifestations and salivary flow rate, pH, and buffer capacity in patients with end-stage renal disease undergoing hemodialysis. Oral Surg. Oral Med. Oral Pathol. Oral Radiol. Endod. 1999, 88, 316–319.
  17. Proctor R., Kumar N., Stein A., Moles D.: Oral and dental aspects of chronic renal failure. J. Dent. Res. 2005, 84, 199–208.
  18. McCreary C.E., Flint S.R., McCartan B.E., Shields, J.A., Mabruk M., Toner M.: Uremic stomatitis mimicking oral hairy leukoplakia. Oral Surg. Oral Med. Oral Pathol. Oral Radiol. Endod. 1997, 83, 350–353.
  19. Antoniades D., Markopoulos A., Andreadis D., Balaska I., Patrikalou E., Grekas D.: Ulcerative uremic stomatitis associated with untreated chronic renal failure: Report of a case and review of the literature. Oral Surg. Oral Med. Oral Pathol. Oral Radiol. Endod. 2006, 101, 608–613.
  20. Sudesh K., Prasad A., Parviz R.: Zinc deficiency: a reversible complication of uremia. Am. J. Clin. Nutr. 1982, 36, 1177–1183.
  21. Sudesh K., Prasad A., Lambujon J., Abbasi A., Briggs W., McDonald F.: Improvement of uremic hypogeusia by zinc: a double-blind study. Am. J. Clin. Nutr. 1980, 33, 1517–1521.
  22. Klassen J., Krasko B.: The dental health status of dialysis patients. J. Can. Dent. Assoc. 2002, 68, 34–38.
  23. Kozłowski Z.: Stan jamy ustnej i wybrane składniki biochemiczne śliny u chorych z przewlekłą niewydolnością nerek. Rozprawa doktorska. Akad. Med. we Wrocławiu 1997, 50–51.
  24. Serafin J., Marino S., Carmona I., Loureiro A., Posse J., Caballero L., Diz Dios P.: Oral health status in patients with moderate-severe and terminal renal failure. Oral Med. Oral Patol. Oral Chir. Bucal 2007, 12, 305–310.
  25. Borawski J., Wilczyńska-Borawska M., Stokowska W., Myśliwiec M.: The periodontal status of pre-dialysis chronic kidney disease and maintenance dialysis patients. Nephrol. Dial. Transplant. 2007, 22, 457–464.
  26. Craig R., Yip J., So M., Boylan R., Socransky S., Haffajee A.: Relationship of destructive periodontal disease to the acute phase response. J. Periodontol. 2003, 74, 1007–1016.
  27. Craig R., Spittle M., Levin N.: Importance of periodontal disease in kidney patient. Blood Purif. 2002, 20, 113–119.
  28. Kadiroglu K., Kadiroglu E., Sit D., Dag A., Yilmaz E.: Periodontitis is an important and occult source of inflammation in hemodialysis patients. Blood Purif. 2006, 24, 400–404.
  29. Cengiz M., Bal S., Gokcay S., Cengiz K.: Does periodontal disease reflect atherosclerosis in continuos ambulatory peritoneal dialysis patients? J. Periodontol. 2007, 78, 1926–1934.
  30. Zimmermann J., Herrlinger S., Pruy A., Metzger T., Wanner C.: Inflammation enhances cardiovascular risk and mortality in hemodialysis patients. Kidney Int. 1999, 55, 648–658.